Is VCA wettelijk verplicht?

Wat de wet wel zegt

In de Arbeidsomstandighedenwet staat het woord VCA niet. Er staat geen artikel waarin een VCA-diploma wordt geëist, en de Nederlandse Arbeidsinspectie schrijft geen boete uit omdat u er geen heeft.

Wat er wél staat, is de verplichting van de werkgever om te zorgen voor voorlichting en onderricht: medewerkers moeten weten welke risico's hun werk met zich meebrengt en hoe ze die beheersen. De wet schrijft niet voor hóe u dat doet. Een VCA-opleiding is een gangbare, aantoonbare manier om eraan te voldoen, en dat is precies waarom het zo'n vlucht heeft genomen: het geeft een werkgever iets in handen dat overal hetzelfde betekent.

Waarom u er in de praktijk niet omheen komt

De eis komt niet van de overheid maar van de opdrachtgever. In vrijwel elk bestek, elk onderaannemerscontract en elke terreininstructie in de bouw, de industrie, de petrochemie en de infra staat een regel over VCA. Meldt u zich bij de poort zonder diploma, dan komt u er niet in, en dat is geen boete maar wel een probleem: u staat er, uw ploeg staat er, en het werk gaat niet door.

Het verschil tussen "wettelijk verplicht" en "contractueel geëist" is dus in de praktijk klein. Voor u als medewerker maakt het weinig uit. Voor de vraag wie betaalt, maakt het wel uit; daarover gaat wie betaalt de VCA-cursus.

Waarom dat onderscheid tóch de moeite waard is

Er zijn drie momenten waarop het uitmaakt.

1. Als de eis niet bij uw werk past

Omdat het een contractuele eis is, is er ruimte om erover te praten. Werkt u in een functie waarin VCA niets toevoegt, en staat het er alleen omdat het in een standaardcontract staat, dan is dat een gesprek met de opdrachtgever en niet met de wetgever. Vaak is de uitkomst dat het gewoon blijft staan, maar de vraag mag gesteld worden.

2. Als u denkt dat u er klaar mee bent

Een diploma is geen vrijbrief. De werkgever moet nog steeds voorlichting geven over de specifieke risico's op déze werkplek, met déze machines en déze stoffen. De Arbeidsinspectie kijkt daarnaar, niet naar het diploma. Een bedrijf dat denkt met een map vol VCA-diploma's aan zijn verplichting te hebben voldaan, komt bedrogen uit.

3. Als er andere diploma's naast staan

Sommige werkzaamheden hebben wél een wettelijke of normatieve eis, los van VCA: werken met asbest, aanwijzingen voor elektrotechnisch werk, het bedienen van bepaalde machines, werken in besloten ruimten. VCA vervangt die niet. Wie aanneemt dat VCA "alles" dekt, mist precies de opleiding die wel verplicht is.

Geldt het ook voor zzp'ers?

Voor de Arbowet geldt een zelfstandige zonder personeel niet als werkgever van zichzelf, dus de verplichting tot voorlichting slaat niet op u. De opdrachtgever stelt zijn eis echter aan iedereen die op zijn terrein werkt, in dienst of niet. Voor een zzp'er is VCA daarom in de praktijk vaak harder nodig dan voor een werknemer: zonder diploma krijgt u de opdracht niet.

Welk niveau u dan nodig heeft, staat in Basis of VOL. Kort antwoord: als zelfstandige met risicovol werk is dat VOL-VCA.